Puškin A.S.
O rašaj te o rašaskiro but’ari Bálda
_________________________________________________________
Džind’a jekh
rašaj o phuro,
O čekat sy
leste kaštuno.
Gyja piro targo mro
rašaj
Te kinel so trebi
kaj-ni-kaj.
Oke podgyja ke jov
o Bálda-muršoro,
Gyja, kaj gyjape,
ada čavoro.
«Soske,
dádo, khamesa uštesa?
Tu, hal’ov, so
peske rodesa?»
O rašaj:
«Rodava me jekh but’arengiro:
Grengiro te
kaštengiro.
Kaj te doresav
dasaves
Te mangel jov
mandyr na k’a zurales?»
O Bálda
leske: «Mišto, mro xulaj,
Lava tuke te kerav
saro odoj-adaj,
Dro berš me
lava tutyr, mro dad,
Trin mardore na
rupune, ne dro tyro čekat;
Te xav e khurmi
mange desa...
So tu o čekat
xaruvesa?»
Sy o mardo te sy o
mardoro,
Pat’andyja o
rašaj dro čekat peskiro.
Phend’a mre
Baldáske: «Čačo!
Na vela, hal’ov,
adava k’a učo.
Jav ke me pro miro
xulaipen,
Sykav tyro
muršypen».
Dro rašaskiro
kher mro Bálda dživela,
Ko phus šuko,
syr o raj, jov sovela,
Syr
štardžine e khurmi ukedela,
Syr
šovdžine te jekh e buty jov kerela;
Angledyr khamestyr
khella buty sari,
Dela andre jov – te
gyja avri,
E bov bagala, saro
sy kindo-kerado,
O parnoro pekela –
podela propaš roskerdo.
E rašany les
mištes šaravela,
E raklori pre leste
k’a dykhela,
O rakloro les
«dádoro» kharela;
Kerad’a e khurmi,
pale tykneste jov psirela.
Jekh rašaj mre
Baldás na pirikeravela,
O lav tato mre
muršeske na phenela,
Palo čekat o
ilo rašaste tasad’ola;
O berš
prastala, ko agor pas’ola.
Na xala o
rašaj, na pjela, na sovela:
O čekat leste
ke timin xandžola.
Ake xulan’atyr jov
pučela:
«Akad’ake, so te
kerav mange?»
E džuvl’akiri,
more, gody
Ke bange but’a sy
mištes kerdy.
E rašany: «Sy
mande jekh láv, syr
Te rakhas tyro
čekat e Baldástyr:
De leske da buty,
te kerel la Baldáske našty;
Syr kerela saro –
pes xas’kirla,
Na kerela – o lav
phagirla.
Te rakhav tyro
čekat adatyr,
Da
Baldáskiri uče timin’atyr».
Lokhedyr avja pro
ilo mre rašaste,
Jov dykhja, syr o
raj, pre Baldáste.
Ake kharla: «Jav ke
me, mro pisxari,
Kandyno mro
Bálda-but’ari.
O benga o panengire
sy phandyne
Mange te
bičaven o beršeskre love;
Fedyr mange na
trebi hal’ov da timin,
Ne dava trito
berš, syr nane ni hasprin.
Xa sygydyr tri
khurmi kerady,
Te dores mange
lendyr da timin e pherdy».
O Bálda o
lav na čurd’a,
Gyja, dro pany o
šelo andre čuda;
O šelo dro
pany jov kind’akirla,
Kon avela, jov
dužakirla.
Ake o phuro Beng
sykad’ape:
«So tuke, mro
Bálda, kerd’ape?»
– «Lava mre
šelesa o pany te khuvav,
Tumen armandynen
tasakirav».
Lyja e Benges
čadypen.
«Phen,
pšáloro, palso tyro ada nalačipen?»
– «Palso? Tume na
dena e timin,
Trito berš
nane tumendyr ni hasprin;
Ne me da pany
šelesa skhuvava,
E xas’ bari tumenge
kerava».
– «Ne,
Bálda, na ker mro pany khuvdy,
Syg ame dasa e
timin pherdy.
Bičavava tuke
mre čaveskire čavores...»
O Bálda
peske: «Da xoxavava kirnes!»
O bičado
Bengoro sykadyja avri,
Rund’a, syr e bokhaly
džuklori:
«Baxt tuke, o
Bálda – murš baro;
Savo avel o lav
tyro?
E timin odo hara na
lydžijape,
Tyro lav kirko
amenge prixajape.
Ne, dorakird’ampe
ame sare,
Ne, sovel dyjam ame
sare, —
Te na vel amende
bida timin’asa:
Kon prastal o baro
pany angrust’asa – sygydyr,
Jov e timin peske
lela,
O gono love mro dad
skedela».
Sala Bálda
te terne Bengeske:
«Dylyno, rodes e
bida peske?
Karik manca te
prastas tu lesa,
Kokoresa zurale
Baldása?
Dylyne
bičavena tut ternes!
Me kharava fedyr
mre pšalores».
Sygo jov – ko
veš, odoj dujen
Uxtyld’a
šošon kanengiren.
Ko pany gonesa
risija,
E ternes Benges jov
nalathja.
Sykavela leske
«pšalores»:
«Te prastas tu lesa
na kames?
Tu terno san, me
prastav hara;
Ne, te na phag’on
tyre hera,
Fedyr tuke mre
terne pšalesa
Te prastas – adale
tyknoresa.
Jekh, duj, trin!
Dores mires!»
Dujdžine
tradena pes:
Beng – pašo
pany, e angrust’asa,
O kanengro
«pšal» ko veš – jagasa!
O baro pany butyr
čarestyr:
Risija o Bengoro
dromestyr,
Leste čib –
avri, e zor – nane,
Jov kindo khamestyr
syr kahny,
Te pat’ala, xaj
Baldás kerd’a.
Dykh – o
Bálda peskire «pšalesa»
Rakirela: «Mro
lačo, dykhesa,
Syr prastasa, syr
tu khinyjan».
Bengoro e gody
našavela,
E pori – tele, pre
«pšalores» –
Na phut’ola butyr –
banges dykhela.
«O love, – phend’a,
– dužakires?».
Kokoro ko papu:
«Bida menge!
Kerd’a man do
Bálda do terno!»
E phureske dre gody
odo lav,
A o Bálda
lyja te del godlá,
O baro pany
zamutinela,
Sa šelesa o
pany khuvela.
Sykadyja o Bengoro:
«Avela,
E timin sari tuke
bičavasa —
Šun mro lav.
Jekhvar tusa skhelasa:
Dykh ada desto?
Vastesa
kon durydyr les
čurdela,
E timin pherdy jov
peske lela.
Syg ame dasa timin
pherdy,
Dro gono love sy
sthody.
Daresa te bulaves
avri o vastoro?» –
«Kamam pro bolyben
te dav tro destoro:
Čurdava o
desto pro bolyben,
Te pale už
sykavava tumenge, bengenge, čadypen».
Trašano
Bengoro – ko Phuro lavesa,
Xaj, niči da
Baldáske na keresa,
A o Bálda ko
pany sa godlá dela,
O baro šelo
bengenge sykavela.
Sykadyja o Beng:
«Na ker o pany khuvdy,
Avela tuke e timin
pherdy...»
– «Nat, – o
Bálda phenela,
– Akana piro miro
avela,
Kokoro tu mange
sykavesa,
Savo zuralo tu san
peresa.
Zumavava, savi tyri
zor.
Dykh: e grasny
lokhi syr por?
La vastenca hazdesa
Te xot’ pro
jepaš versta začurdesa;
Syr keresa – tu
anesa e timin,
Na keresa – na lesa
ni hasprin».
Čororo bengoro
Tele grasn’ate, syr
khuro,
Ake – phares, oke –
phares,
E grasn’a hazdyja,
duj šago kerd’a.
Pro trito pyja,
herora phagine.
A o Bálda:
«Dylyno tu Šyng,
Pal amende tuke –
karink?
Mre vasta me,
murš, na lava te makhav,
Dykh, syr me
lydžava la maškir hera».
I pre grasn’ate
uklistes
E versta tradyja, o
praxo hazdyja – učes.
O terno – ko Phuro:
«Xas’ bengengiro!
Kerd’a man do
Bálda bivastengiro!»
Terde o benga
angrust’asa:
«O gono love – nane
so te keras – skedasa», –
Lyja o Bálda
pro dumo lovore,
Psird’a o
Bálda e gonesa khere.
O rašaj, les
dykhi, uxt’a te prastal,
Tele xulan’ate te
garad’ol kamja,
Ban’kirdo
straxatyr, jov lyja te zdral,
Koli o Bálda
les odoj lathja.
O gono love lyja
mro rašaj, trebi te pleskirel adaj.
Sykavela mro
rašaj čororo
Peskro čekat
kaštuno:
Syr pyja jekh
mardo,
Uxt’a jov upre, ne
sys terdo;
O dujto mardo
popyjape,
E čib mre
rašastyr otlyjape,
Syr dyja o
Bálda pro trito,
Mard’a e gody
avri-to.
A o Bálda
ilesa rakird’a:
«E lokhi timin do
čekat phagird’a».